Kesin beni aldatıyor, arkamdan iş çeviriyorlar, beni kıskanıyorlar, beni sevmiyorlar, ayağımı kaydırmaya çalışıyorlar, şu bana mı bakıyor, beni mi takip ediyor, kesin beni öldürecek, kesin benim hakkımda konuşuyorlar.  Bunların olmadığını o kişiye asla kanıtlayamazsınız. Zaten bunların aksini söylerseniz siz de onun kötülüğünü istiyorsunuzdur. Böyle düşüncelere sahip insanlarda genellikle paranoya görülür.

Paranoya, aşırı endişe, abartılı gurur, sevinç, bencillik, sürekli kuşku, güvensizlik, korku gibi karmaşık duygulara sebep olan ruhsal bir hastalıktır. Bu kişilerin aşırı hezeyanları vardır. Çeşitli senaryolar yazar, insanların her hareketinden bir anlam çıkarır, kimseye güvenmez ve sürekli kendisine bir komplo kurulduğunu düşünür. İnsanlar arasında, genellikle birisinin çevresindekiler hakkında aşırı şüpheciliğini tanımlamak için kullanılır.  Delirme ve kuruntu yapma olarak da ifade edilir.

Paranoya genellikle stresli durumlarda ortaya çıkan korku, kuşku, insanlara ve dünyaya güvensizlik şeklindeki geçici bir durum olarak ortaya çıkabilir. Çünkü insanların travmatik yaşantılar sonrasında şüpheci olabilirler. Kişi bir arkadaşı tarafından aldatılmış ya da başka birileri tarafından dolandırılarak iflas ettirilmiş olabilir, bu da insanlara güvenmesini zorlaştırır. Her insan canı acıdığında bir süre canını acıtan şeyden kaçınmak ister, bu durumun etkilerini geride bırakılıp gündelik yaşama dönüş sağlandığında ise şüphecilik ve güvensizlik geride kalır.

 Ancak bu durumun sürekliliği varsa psikiyatrik bir hastalık olarak tanımlanır. Paranoyası olan kişiler bir olay olmadan ya da en basit olaylar karşısında bile aşırı bir kuşku içine girip karşılarındakinin sıradan yorumlarını bile tehdit olarak algılıyorlar.Yani kendi halinizde sokakta yürürken göz göze geldiğiniz kişinin size “Ne var, ne bakıyorsun!” diye üstünüze gelmesi o kişinin paranoyak olabileceğine dair bir belirtidir.

Paranoid şahıslık bozukluğu erkeklerde daha sık ve daha erken yaşlarda görülürken, psikiyatrik bir hastalık olan paranoid bozukluk (hezeyanlı arıza) ise kadınlarda daha sık görülmektedir.

Paranoya Belirtileri Nelerdir?

Nedensiz olarak başkaları tarafından aldatıldığını düşünmek, çevresindeki insanların güvenilirliğinden ve bağlılığından şüphe duymak, karşısındakine inanmamak, kötü niyetle kullanılacağını düşünmesinden dolayı sır vermemek, normal sözlerden dolayı aşağılandığını hissetmek, kimse tarafından gerçekten sevilmediğini düşünmek, kin tutup ve haksızlıkları affetmemek, bazı davranışları kişiliğine saldırı olarak algılayıp, öfkeyle tepki göstermek, herhangi bir nedene dayanmadan aldatıldığını düşünmek v.b.

Paranoyanın Nedenlerine Bir Bakalım!

Düşük ekonomik düzey, aşırı disiplinli, sert ve tutarsız bir anne tarafından büyütülmek, aşırı tasdik verici ve çocuğu merkeze koyan bir ailede yetişmek, orta yaşa gelmek, eskiden acı ve düş kırıklıkları yaşamak, beyni etkileyen hastalıklar (psikotik bozukluklar, şizofreni, bipolar affektif arıza, demans), umut ve fırsatların yitirilmesi, cinsel gücün ve yaşamın gerilemesi, yaşlılığın yaklaştığının sezilmesi, bedensel kusur ve çirkinliklerin bulunması, tutukluk ya da tutsaklık, yabancı bir çevrede bulunmak, haksızlığa uğramak, zehirlenmek, bedensel, toplumsal ve ruhsal zorlanmalarla karşılaşmak, göçmen ya da azınlık olmak, bakıcı tarafından zihinsel ya da fiziksel ihmal ve istismara uğramak v.b.

Paranoya Tedavi Edilir mi?

Paranoya ile birlikte görülebilen majör depresyon, kişilik bozuklukları, alkol ve madde bağımlılığı, saplantılar gibi psikolojik rahatsızlıklar da vardır. Bu yüzden tedavi süresince bunlara dikkat etmek gerekir. Bu kişiler hasta olduklarını kabul etmediklerinden kolay kolay tedaviye gitmezler. Paranoyak kişiye sen hastasın demek yerine, bu ara sinirli bir yapın var bir doktora mı gitsek? Gibi ifadeler daha iyi gelecektir. Öncelikle kişinin bu hastalığa neden olan sebepleri bulunmalı, düşünme ve davranışları terapi ve ilaçla düzene sokulmalıdır.

Hadi Bak Bakalım Paranoyak mısın?

1-İnsanların bana zarar vermeye çalıştığından şüphelenirim.

a) Hiç b) Nadiren d) Bazen d) Sıklıkla

2-İnsanlara kolay güvenmem, beni kandıracaklarından şüphelenirim.

a) Hiç b) Nadiren d) Bazen d) Sıklıkla

 

3-Yakınlarımın sadakatine ya da dostluklarına güvenmekte zorlanırım.

a) Hiç b) Nadiren d) Bazen d) Sıklıkla

 

4-Yakınlarımla gizli bilgilerimi paylaşmakta zorlanırım.

a) Hiç b) Nadiren d) Bazen d) Sıklıkla

 

5-Bana zarar verici ya da huzurumu bozucu davranışı olan kişileri asla affetmem.

a) Hiç b) Nadiren d) Bazen d) Sıklıkla

 

6-Başkalarının itibarımı ya da kariyerimi zedeleyici bir tavırda olduğunu hissederim.

a) Hiç b) Nadiren c) Bazen d) Sıklıkla

 

7-İtibarımı ya da kariyerimi zedeleyici olduğunu düşündüğüm bir tavır karşısında büyük öfke gösteririm.

a) Hiç b) Nadiren c) Bazen d) Sıklıkla

 

8-Eşimin (sevgilimin) sadakatinden kuşkulanırım.

a) Hiç b) Nadiren c) Bazen d) Sıklıkla

 

9-İnsanların beni aşağılayıcı ya da değersizleştirici imalarda bulunduğundan kuşkulanırım.

 a) Hiç b) Nadiren c) Bazen d) Sıklıkla

 

10-Yakınlarımın telefon, bilgisayar ve çanta gibi şahsi eşyalarının içeriğini bilmek isterim.

a) Hiç b) Nadiren c) Bazen d) Sıklıkla

 

Yukarıdaki soruların 5 ve daha fazlasına c veya d dediyseniz paranoya olabilirsiniz. Aman dikkat! 🙂

 

Uzm. Psikolog Yasemin Erdemir